Burst Fraktürü (Omurga Patlama Kırığı) Nedir? Belirtileri ve Cerrahisi
Omurga kırıkları arasında nörolojik hasar ve felç yaratma riski en yüksek olan yaralanma tipi, tıp literatüründe Burst Fraktürü yani “Patlama Kırığı” olarak adlandırılan tablodur. Bu kırık tipi, omurga aksına dikey yönde binen aşırı yüksek ve ani bir kompresyon (sıkıştırma) gücü neticesinde, omur kemiğinin gövdesinin taşınamayacak bir yük altında kalıp adeta bir bomba gibi parçalanarak patlamasıyla oluşur. Burst fraktürünü diğer basit çökme kırıklarından ayıran en tehlikeli özellik, patlayan kemiğe ait keskin kırık parçalarının arkaya, yani omurilik kanalının içine doğru yer değiştirmesidir (retropulsiyon). Omurilik kanalına saçılan bu kemik parçaları, içinden geçen ana omurilik dokusunu ve sinirleri ciddi şekilde ezebilir, yırtabilir veya tamamen koparabilir. Doç. Dr. Miktat Kaya, İstanbul Şişli’deki muayenehanesinde ve tam teşekküllü anlaşmalı hastanelerinde, burst fraktürlü hastaların acil nörolojik ve radyolojik stabilizasyon süreçlerini yönetmekte, mikro-cerrahi dekompresyon ve ileri enstrümantasyon (platin sabitleme) ameliyatlarını en üst düzey başarı oranıyla uygulamaktadır.
Burst Fraktürü (Patlama Kırığı) Neden Oluşur?
Burst fraktürleri, omurganın normal fizyolojik dayanıklılık sınırlarını fersah fersah aşan yüksek enerjili travmalar sonucunda meydana gelir. En sık karşılaşılan oluşum mekanizmaları şunlardır:
- Yüksekten Düşmeler: İnşaat işçilerinin iskeleden düşmesi, intihar girişimleri veya yüksek bir duvardan ayakların üzerine ya da kalça üstüne sertçe düşülmesi. Bu durumda kinetik enerji topuklardan yukarı fırlayarak bel ve sırt birleşim bölgesindeki omurları patlatır.
- Trafik Kazaları: Araç içi yüksek hızlı çarpışmalar veya araç dışı trafik kazalarında omurganın ani ve şiddetli bir şekilde kendi ekseninde sıkışması.
- Ağır Sanayi Yaralanmaları ve Göçükler: Sırt veya bel bölgesine yukarıdan çok ağır bir cismin ya da beton bloğun doğrudan düşmesi.
- Kemik Erimesi Olan Bireylerde Orta Şiddetli Travmalar: İleri derece osteoporozu (kemik erimesi) olan yaşlı hastalarda, normalde sadece çökme kırığı yapacak daha hafif düşmeler bile omurun tamamen patlamasına yol açabilir.
Burst Fraktürünün Belirtileri Nelerdir?
Bir patlama kırığı meydana geldiğinde klinik tablo son derece gürültülüdür. Yaralanma anından itibaren hasta ciddi sinyaller verir:
Şiddetli ve Bıçak Saplanır Tarzda Akut Ağrı
Kırığın olduğu omurga seviyesinde (en sık T12, L1 ve L2 omurlarında görülür) hastanın kıpırdamasına dahi izin vermeyen, nefes alırken bile şiddetlenen, bıçak saplanır tarzda korkunç bir sırt veya bel ağrısı gelişir.
Bacaklarda Ani Gelişen Güç Kaybı ve Felç Tablosu
Kırık parçaları omurilik kanalına girip ana dokuyu ezmişse, hastanın her iki bacağında ani felç (parapleji), ayaklarını oynatamama veya bacaklarını hiç kaldıramama gibi ağır motor kayıplar izlenir. Hasarın derecesine göre bu felç tablosu kısmi ya da tam olabilir.
Göbek Altında ve Bacaklarda Tam His Kaybı
Ezilen sinir yolları nedeniyle kırık seviyesinin altındaki tüm vücut bölgelerinde dokunma, sıcaklık ve ağrı duyuları tamamen kaybolabilir. Hasta bacaklarına dokunulduğunu hissetmez, ayakları tamamen keçeleşir.
Omurga Hattında Gözle Görülür Deformite ve Kamburluk
Omur kemiğinin ön ve arka duvarı tamamen parçalandığı için omurganın o bölgedeki yüksekliği çöker. Dışarıdan bakıldığında veya elle muayene edildiğinde hastanın sırtında ani bir kamburluk (kifoz) veya omurga hattında bir basamaklanma hissi saptanabilir.
Acil Teşhis ve Radyolojik Haritalama Protokolleri
Burst fraktürleri şüphesinde hasta kesinlikle hareket ettirilmemeli ve tam blok sedyede stabilize edilmelidir. Teşhis ve cerrahi planlama için dakikalar içinde şu ileri tetkikler organize edilir. Doç. Dr. Miktat Kaya, Şişli’deki muayenehanesine başvuran akut veya kronik kırık vakalarında süreci şu protokollerle yönetir:
- Yüksek Çözünürlüklü Bilgisayarlı Tomografi (BT): Burst fraktürünün teşhisinde en kritik tetkiktir. Kemiğin kaç parçaya ayrıldığını, omurilik kanalına kaç mm’lik bir parça yer değiştiğini ve kırık hatlarının yönünü milimetrik olarak gösteren bir kemik haritasıdır.
- Omurga MR (Manyetik Rezonans): Omuriliğin iç yapısını incelemek için şarttır. Omurilikte bir ezilme, kanama, ödem veya tam kesi olup olmadığını; ayrıca omurgayı ayakta tutan arka bağ yapılarının (posterior ligamentöz kompleks) yırtılıp yırtılmadığını net olarak belgeler.
- Direkt Röntgen (Grafi): Acil serviste ilk aşamada omurganın genel dizilimini ve çökme oranını (kifoz açısını) hızlıca ölçmek için kullanılır.
Burst Fraktürü Nasıl Tedavi Edilir? Cerrahi Yaklaşımlar
Her burst fraktürü ameliyat gerektirmez. Eğer hastanın nörolojik muayenesi tamamen normalse (bacaklarda güç ve his kaybı yoksa), kırık parçaları omurilik kanalını %50’den daha az daraltmışsa ve omurgayı tutan arka bağ dokuları yırtılmamışsa, hasta 3 ay boyunca özel yapım sert bir çelik gövde korsesi (TLSO) ve sıkı yatak istirahati ile ameliyatsız tedavi edilebilir. Ancak bacaklarda güç kaybı olan, kanalı %50’den fazla kapanan ve omurgası anatomik olarak instabil (asimetrik olarak çökmüş) olan hastalarda tek seçenek acil cerrahidir.
Posterior Enstrümantasyon ve Füzyon (Vida / Platin Ameliyatı)
Sırtın arkasından açılan bir kesiyle girilir. Kırılan omurun bir veya iki seviye üstündeki ve altındaki sağlam omurlara titanyum vidalar yerleştirilir. Bu vidalar güçlü rodlar (çubuklar) yardımıyla birbirine kilitlenir ve omurga eski yüksekliğine getirilerek gerdirilir. Bu germe hareketi (distraksiyon), omurilik kanalının içine kaçmış olan kemik parçalarının ligamenlerin çekme gücüyle kendiliğinden kanaldan dışarı çıkmasını (ligamentotaksi) sağlar.
Mikroskobik Dekompresyon (Kanalın Temizlenmesi)
Eğer vida yerleştirilip omurga gerdirilmesine rağmen tomografideki büyük kemik parçası halen omuriliği sıkıştırmaya devam ediyorsa, Doç. Dr. Miktat Kaya mikroskobu devreye sokarak kırık seviyesindeki omur çatısını (lamina) açar. Omurilik nazikçe korunarak, kanala batan o keskin kemik parçaları yüksek devirli hassas mikro-tur motorları ile tıraşlanır veya kanalın dışına itilerek omurilik tamamen rahatlatılır.
Ameliyat Esnası Nöromonitörizasyon ve Üst Düzey Güvenlik
Doç. Dr. Miktat Kaya tarafından yönetilen burst fraktürü operasyonlarında **İleri İntraoperatif Nöromonitörizasyon (iyon)** teknolojisi standart olarak kurulur. Kırık kemikler vidalanırken veya kanaldan uzaklaştırılırken, bacaklardan beyne giden elektrik akımları saniye saniye ölçülür. Bu sayede, zaten travmayla hasar görmüş olan omuriliğin ameliyat sırasında ek bir zarar görme riski tamamen sıfırlanmış olur.
Ameliyat Sonrası İyileşme ve Nörolojik Rehabilitasyon
Başarılı bir sabitleme ameliyatının ardından omurga mekanik olarak hemen güçlendiği için, nörolojik hasarı olmayan hastalar genellikle cerrahiden 24-48 saat sonra özel bir gövde korsesi eşliğinde ayağa kaldırılır ve yürütülür. Hastanede kalış süresi ortalama 4 ila 7 gün arasındadır.
- Korse Takvimi ve Kemik Kaynaması: Ameliyatta platin takılmış olsa bile, kırılan kemiğin içten tamamen biyolojik olarak kaynaması için hastaların yaklaşık 2-3 ay boyunca ayağa kalktıklarında TLSO korsesi kullanmaları istenir.
- Nörolojik Erken Fizik Tedavi: Ameliyat öncesinde bacaklarında felç veya güç kaybı olan hastalarda, ameliyattan hemen sonra (en geç 3. gün) yatak başı fizik tedavi programı başlatılır. Sıkışmadan kurtulan sinirlerin geri dönüş sürecini hızlandırmak için yoğun nörolojik rehabilitasyon aylarca sürebilir.
- Uzun Dönem Rutin Kontroller: Doç. Dr. Miktat Kaya, Şişli’deki muayenehanesinde hastalarını operasyon sonrası 1. ay, 3. ay, 6. ay ve 1. yıl röntgen ve tomografi kesitleri ile izlemekte, vidaların durumunu ve omurga dizilimini premium bir titizlikle takip etmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Burst fraktürü (patlama kırığı) ameliyatından sonra takılan vidalar ömür boyu kalır mı?
Evet, aksi bir durum gelişmedikçe (enfeksiyon, vidanın kırılması veya gevşemesi gibi) ameliyatta takılan yüksek kaliteli titanyum alaşımlı vidalar ömür boyu vücutta kalır. Kemik tamamen kaynadıktan sonra bu vidaların hastaya hiçbir zararı veya ağrı yapıcı etkisi yoktur; hastanın eğilip doğrulmasını engellemezler.
2. Patlama kırığı nedeniyle bacakları felç olan bir hasta ameliyattan sonra kesin yürür mü?
Bu sorunun yanıtı omuriliğin travma anında aldığı ilk hasarın derecesine bağlıdır. Eğer omurilik tamamen kopmadıysa, sadece kemik baskısı nedeniyle işlevini yitirdiyse, ilk 24 saat içinde yapılan acil dekompresyon ve sabitleme ameliyatları sonrasında yoğun fizik tedavi ile hastaların yeniden yürüme şansı oldukça yüksektir. Ancak ameliyat ne kadar gecikirse hücre ölümleri nedeniyle şans o kadar azalır.
3. Korseli ameliyatsız tedavide kemik yamuk kaynar mı, kamburluk kalır mı?
Eğer hastanın kırığı stabil sınırda kabul edilip korse tedavisi seçildiyse, ilk haftalarda yer çekiminin etkisiyle omurda hafif bir miktar daha çökme (kifoz artışı) beklenebilir. Doç. Dr. Miktat Kaya, bu riski önlemek adına korse tedavisi alan hastaları ilk 1 ay boyunca haftalık ayakta basarak çektirilen röntgenlerle çok yakından izler. Eğer çökme ve kamburluk açısı kritik sınırları aşarsa tedavi anında cerrahiye çevrilir.
4. Şehir dışından acil seyahatle gelecek hastalar için süreç nasıl planlanır?
Burst fraktürü acil bir travma olduğu için hastanın başka bir şehirden İstanbul Şişli’deki merkezimize nakli mutlaka tam korumalı ambulans veya hava ambulansı ile omurgası hiç oynatılmadan yapılmalıdır. Dijital ortamdan bize iletilen BT kesitlerine göre ameliyat hazırlıkları hasta daha yoldayken hastanede tamamlanır ve hasta gelir gelmez doğrudan operasyona alınabilir. Detaylı bilgi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
5. Ameliyattan ne kadar süre sonra spor veya ağır aktivitelere dönülebilir?
Ameliyattan sonraki ilk 3 ay sadece ev içi hafif yürüyüşler ve postür egzersizleri önerilir. 3. ayın sonunda yapılan tomografide tam kemikleşme izlendiğinde korse çıkarılır ve yüzme, pilates gibi hafif sporlara izin verilir. Futbol, basketbol gibi temas sporları veya fitness gibi ağır yük kaldırma aktiviteleri için ise en az 1 yıl beklenmelidir.
Bu içerik, kullanıcıları bilgilendirme amacıyla Doç. Dr. Miktat Kaya tarafından tıbbi yönden incelenerek onaylanmıştır. Sitedeki bilgiler hekim muayenesi ve tanı sürecinin yerine geçemez.
